خانه > یادداشت ها > بحران‌هاي اقتصادي و ظهور اقتدارگرايي در عرصه بین الملل

بحران‌هاي اقتصادي و ظهور اقتدارگرايي در عرصه بین الملل

منتشر شده در روزنامه ابتکار در تاریخ 6/7/1393

به نظر مي‌رسد كه «بحران ناكارآمدي» پاشنه آشيل دموكراسيها و حكومتهاي نوپاي ليبرال و نيمه ليبرال به حساب مي‌آيد و اين نكته در بررسي موجهاي فراز و فرود دموكراسي به وضوح خودنمايي مي‌كند. به عبارت ديگر، كار آمدي و حُسن مديريت احزاب و دولتهاي اقتدارگرا در نهايت به تداوم و ثبات آنها منجر شده و افكار عمومي را به سمت مخالفت با ايده‌هاي دموكراسي خواهانه اما ناكارآمد سوق مي‌دهد.اين مسئله بعد از بحران مالي بزرگي كه در سال 2008 غرب و اقتصادهاي بزرگ را زمينگير كرد، مصداقهاي بيشتري يافته و بر كوسِ ناكارآمديِ ليبرال دموكراسي غربي كوفته است.درگير شدن غرب با بحران مالي و افزايش اعتراضات اجتماعي زمينه را براي عرض اندام كشورهايي چون روسيه با حكومتهاي شبه دموكراسي فراهم ساخته است. اين پديده در كشورهايي كه از توان اقتصادي مناسبي برخوردارند و سيستم دولتي در برآوردن خواسته‌هاي عمومي موفق عمل مي‌كند، منجر به ظهور گونه اي از حكمراني اقتدارگرا مي‌شود كه نياز به هويتي مشخص و متمايز از حكومتهاي توسعه گرا دارد كه بر مدار توسعه غربيي در حركتند. از اين رو به منظور ايجاد هويت مستقل، به تقابل با رقيبي خودساخته به نام غرب يا دموكراسي و يا ليبراليسم روي مي‌آوردند.
عامل ديگري كه بر سرعت حركت اينگونه حكومتها در چنين مسيري مي‌افزايد، بي اعتنايي و يا تقابلي است كه از سوي غرب و در دوراني معيّن متوجه آنها شده است. به طور مشخص روسيه بعد از فروپاشي شوروي به دنبال نزديكي بيشتر به غرب بود و با آمريكا براي پيوستن به سازمان تجارت جهاني مذاكرات زيادي داشت و حتي در برهه اي از زمان احتمال پيوستن اين كشور به ناتو نيز مطرح بود. اما اين رويكرد روسيه پاسخ درخوري از جانب طرف مقابل نداشت و اين مسئله در سالهاي بعد به هيزمي تبديل شد كه امثال پوتين بر آتش ناسيوناليسم و غرب ستيزي ريختند و مقبوليت لازم براي طرحهاي سياسي- اجتماعيِ اقتدارگرايانه خود را از آن به دست آوردند.


نمونه ديگر در اين زمينه تركيه است. اين كشور سالها پشت دروازه‌هاي اتحاديه اروپا در انتظار ماند. بسياري از قوانين خود را براي تطابق با اين اتحاديه تغيير داد. حتي در كشوري كه اكثريت قريب به اتفاق آن مسلمان هستند، پوشش اسلامي در مدارس و دانشگاهها ممنوع شد، اما اين موارد از نگاه كشورهاي كليدي اتحاديه اروپا همانند فرانسه كافي نبود و در نتيجه فضاي عمومي كشور به نفعِ ناسيوناليست‌ها و اسلامگراها تغيير كرد و دولت اردوغان با تكيه بر موفقيت‌هاي اقتصادي چشمگيري كه بدست آورد،راه را براي ترويج ايده‌هاي سياسي و اجتماعي خود هموار كرد.
«فعاليت 11ساله اردوغان در مقام نخست‌وزير، دوره‌اي موفقيت‌آميز در تاريخ ترکيه تلقي شده است. در اين دوره، حجم کل توليد ناخالص داخلي اين کشور از 200 ميليارد دلار به 800 ميليارد دلار افزايش پيدا کرده است. ترکيه يکي از معدود کشورهايي است که نابرابري درآمدي در آن رو به کاهش است. دسترسي به خدمات درماني و سياستگذاري‌هاي اجتماعي که زماني تنها به نفع طبقه متوسط عمل مي‌کرد، در جهت کمک به فقرا و نيازمندان اصلاح شده است. 500 هزار واحد مسکن عمومي تکميل شده است. زيرساخت‌ها روندي رو به گسترش داشته‌اند. شمار مردمي که از پرواز داخلي استفاده مي‌کنند از 9 ميليون نفر به 76 ميليون نفر در سال افزايش يافته است. در نتيجه همه اينها، ميانگين مردم ترکيه امروزه زندگي بسيار بهتري را نسبت به يک دهه پيش تجربه مي‌کنند».(1) با تكيه بر چنين دستاوردي است كه اردوغان مي‌تواند ميراث آتاتورك و جمهوري سكولار تركيه را به چالش گرفته و دست به محدود سازي رسانه‌ها و شبكه‌هاي اجتماعي بزند و يا اعتراضات مسالمت آميز استانبول را با خشونت سركوب نمايد.
اگر چندين دهه به عقب برگرديم و به سري به كشور آلمان بزنيم، آنگاه اين تحركات ايدئولوزيك و متكي بر موفقيت‌هاي اقتصادي، باعث نگراني بيشتري مي‌شود. هنگامي كه حزب نازي در آلمان به قدرت رسيد، عمده‌ترين مساله‌ کشور بيکاري بود و نرخ آن به حدود 30‌درصد يعني در حدود شش ميليون نفر مي‌رسيد. وظيفه‌ سامان‌دهي به اوضاع اقتصادي از همان ابتدا بر دوش‌ «يارمال شاخت» وزير اقتصاد هيتلر نهاده شد. سياست‌هاي اين دوره‌ او را عمدتا کينزي تعبير کرده‌اند، چرا که بر مخارج بخش عمومي و استفاده از کسري بودجه تاکيدي ويژه داشت.
در نتيجه‌ سياست‌هاي او و همچنين توجه جدي هيتلر به توليدات و صنايع نظامي و استخدام خيل عظيمي از جوانان در ارتش،در همان دو – سه سال ابتدايي،کاهش چشمگيري در نرخ بيکاري حاصل شد و با وضع کنترل‌هاي قيمتي، تورم نيز تا حدود بسيار زيادي مهار شد. کينز نيز از اقدامات نازي‌ها خشنود بود. او در هفت سپتامبر سال 936 در ديباچه ترجمه آلماني کتاب «تئوري عمومي»، عنوان کرد که ايده‌هايي که در کتاب او مطرح شده اند در يک رژيم توتاليتر با سرعت بيشتري مي‌تواند اجرايي شود.
در اين دوره رشد اشتغال آلمان از هر کشور ديگر درگير با بحران اقتصادي سريع‌تر بود. سياست‌هاي اقتصادي يالمار شاخت و برنامه‌هاي دقيق دولت هيتلر کمک بسياري در مهار و کاهش بي کاري و تورم داشت.در پايان فوريه 1933 تعداد 6 ميليون بيکار در آلمان ثبت شده بود اما اين رقم تا 1934 به نصف رسيد.اين پيشرفت بي سابقه در حالي بود که جهان در بحران اقتصادي به سر مي‌برد و آلمان دچار تحريم اقتصادي بود و سرانجام اينكه تا سال 1938 تقريبا بيکاري در آلمان ريشه کن شده بود.
در اين سال‌ها آمار ازدواج و زاد و ولد پيوسته رو به افزايش بود و خودکشي جوانان کاهش بيش از 80‌ درصدي نشان مي‌داد. بدهي‌هاي خارجي به وضع باثباتي رسيده بود و تورم و بيکاري ريشه کن شده بودند. حتي آمار‌ها نشان مي‌دهند که سطح فعاليت‌هاي فرهنگي و سرگرمي نيز پيشرفتي چشمگير داشته است.بنابراين بدون شک بايد از آن دوره با عنوان معجزه اقتصادي هيتلر ياد کرد.(2)
اگر چه تحركات روسيه تحت امر پوتين و تبليغات ايدئولوزيكي كه وظيفه بسيج افكار عمومي بر عليه دموكراسي ليبرال را بر عهده گرفته است، از نظر حجم و نفوذ قابل مقايسه با دوران نازي نيست و شرايط بين‌المللي نيز با نيمه نخست قرن بيستم ماهيتي متفاوت دارد، اما نمي‌توان ظهور و بروز چنين گفتمانهايي در عرصه بين‌الملل را خالي از خطر قلمداد كرد. سياست نوعثماني گري و روياي سردمداري جهان اسلام از جانب اردوغان در همين اندازه نيز منشا مشكلات فراواني در منطقه شده و بدون شك گسترش اين رويكردها با صلح و ثبات پايدار جهاني در تضاد است.
منابع:
1 – علي هاکان آلتيناي، مدير دانشکده علوم سياسي اروپا در استانبول- مجله تجارت فردا. شهريور 1393، شماره 99.
2- روزنامه دنياي اقتصاد 388/0/4

Advertisements
دسته‌ها:یادداشت ها
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

نظر شما برای ما بسیار مهم است

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s