خانه > یادداشت ها > قطر؛ کشوری وسیعتر از وسعت خود

قطر؛ کشوری وسیعتر از وسعت خود

چندین مساله باعث می شود تا کشوری کوچک و جزیره ای کم جمعیت در خلیج فارس ، بیش از حد معمول بر سر زبان ها باشد و در رسانه ها از آن نام برده شود . شاید اولین مساله، در مطرح شدن قطر به عنوان کشوری حامیِ اصلاحات در جهان عرب نهفته باشد .این کشور در سالهای اخیر تلاش فراوانی برای مطرح کردن خود به عنوان الگوی توسعه و تغییر در منطقه انجام داده است .  این اصلاحات منحصر به فرد و استثنایی بیشتر با تکیه بر درآمد سرشار نفت و گاز و توان دولت برای افزایش سطح رفاه عمومی امکانپذیر شده است و ظاهرا حاکمان قطر به خاطر همین شرایط تا مدتهای مدیدی نگران جنبه دیگر اصلاحات در کشور خود یعنی اصلاح ساختار سیاسی و دموکراتیزه شدن حکومت نیستند . هزینه های سرسام آور این کشور در حوزه هایی چون ورزش و رسانه و نیز در سالهای اخیر ورود به مناقشات منطقه ای و دخالت هایی ک در کشورهای عربی انجام می دهد، در مطرح شدن قطر به عنوان کشوری مهم در مناسبات منطقه ای و جهانی تاثیر به سزایی داشته است . میزبانی جام جهانی فوتبال در سال 2022 که رویدادی استثنایی برای منطقه خاورمیانه و کشورهای مسلمان است، نگاهها را به سمت این کشور بیشتر کرده و به تلاشهای حکومت برای جلب سرمایه هابی مادی و معنوی برای این جزیره کوچک شتاب بخشید. آخرین خبری که این کشور را در مرکز توجهات رسانه ای قرار داد ، اقدام نمادین حاکم قطر در کناره گیری داوطلبانه از قدرت و سپردن این مقام به فرزند جوان خود بود که هر چند در نگاه ساکنین جهان دموکراتیک، احتمالا اقدامی نمایشی و بی اهمیت تلقی شد، لیکن در منطقه ای غیر دموکراتیک با نظامهای فاسد پادشاهی ، انعکاس وسیعی یافت .

نفت و اقتصاد در قطر

جمعیت این کشور یک میلیون و هفتصد هزار نفر است . وسعت این کشور تنها دوازده هزار کیلومتر مربع است و تراکم جمعیت آن 154 نفر در هر کیلومتر مربع می باشد . تولید ناخالص داخلی قطر بیش از 192 میلیارد دلار می باشد .که با توجه به جمعیت بسیار کم این کشور،درآمد سرانه ای رویایی به میزان 108 هزار دلار برای این کشور رقم می خورد . ارزش صادرات این کشور 133.72 میلیارد دلار است که از این میزان 116 میلیارد دلار آن به نفت اختصاص دارد . میزان ذخایر نفتی این کشور بیش ار 25 میلیارد بشکه تحمین زده است و این کشور روزانه 734 هزار بشکه نفت تولید می کند . نفت و گاز در حدود شصت درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می دهد و صادرات عمده دیگر این کشور شامل مواد غذایی و خواربار می باشد . درآمد سرشار نفت باعث است تا قطر سریع ترین رشد اقتصادی و نیز بالاترین میزان درآمد سرانه در دنیا را داشته باشد . این کشور در سال 1961 به عضویت اوپک در آمد.

نکته شگفت انگیز در مورد قطر این است که تقریبا هفتاد و پنج درصد از جمعیت این کشور را کارگرانی تشکیل می دهند که در قطر و اغلب در دوحه پایتحت ساکن شده اند . استخراج نفت این کشور در سال 1935 و در منطقه دخان آغاز شد اما استخراج تجاری و عمده بین سالهای 1939 و 1940 آغاز شد . این کشور برای مصارف داخلی خود ، 126 هزار بشکه نفت مصرف می کند و در عوض روزانه 588 هزار بشکه را به خارج از کشور صادر می کند . علاوه بر نفت، قطر 128 میلیارد متر مکعب  گاز طبیعی نیز از صادرات این کشور به حساب می آید. نرخ تورم در قطر و بر اساس آمار سال 2012 در حدود 1.9 درصد بوده است  . (opec.org) .

حکومت

این کشور از اواسط قرن نوزدهم توسط خاندانِ آل ثانی اداره می شود . حمد بن خليفة آل ثاني امیر سابق قطر که در سال 2013 به شکل داوطلبانه و به نفع فرزند خود از قدرت کناره گیری کرد، هفتمین نسل از خاندان آل ثانی است.  خاندان مذکور از بنیانگذاران کشور قطر در سال 1850 می باشند. تاکنون 7 نفر از این خانواده بر تخت نشسته است که اسامی و مدت زمان حکومت هر یک از آنها در جدول زیر ارائه گردیده است :

ردیف نام حاکمان شروع دوره پایان دوره
1  شيخ محمد بن ثاني آل ثاني 1850 1878
2  شيخ قاسم بن محمد آل ثاني 1878 1913
3  شيخ عبد الله بن قاسم آل ثاني 1913 1949
4  شيخ علي بن عبد الله آل ثاني 1949 1960
5  شيخ أحمد بن علي آل ثاني 1960 1972
6  شيخ خليفة بن حمد آل ثاني 1972 1995
7  شيخ حمد بن خليفة آل ثاني 1995 2013

    اسامی حاکمان قطر از ابتدا تا اکنون .منبع : (http://andishe-ap.org )

قطرِ امروز محصول ۱۷ سال سلطنت باثبات «حمد بن خلیفه آل ثانی» است که در کودتایی صلح آمیز، پدر خویش را از قدرت برکنار کرد. «شيخ خليفة بن حمد» پدر امیر مستعفی که ترجیح می‌داد روزهایش را در سواحل فرانسه بگذراند، جاه طلبی فرزندش را نداشت. تجربه حمله صدام به کویت (دیگر کشور نفت خیز کوچکی که بوسیله رقبای قدرتمندش احاطه شده بود)، علاقه ولیعهد وقت را برای تأمین امنیت قطر، تشدید کرده بود. تهاجم صدام باعث شد تا «حمد بن خلیفه» مجموعه اقداماتی را برای ممانعت از ابتلای قطر به سرنوشت کویت آغاز نماید. قطر برای محفوظ ماندن دیگر نمی‌توانست به نقش بی سر و صدای خود در خلیج فارس ادامه دهد، بلکه باید به کشوری مفید برای قدرت های جهان تبدیل می‌شد، تا آنها نیز منافع خود را در حفاظت از موجودیت و امنیت آن بیابند. مهمترین این کشورها آمریکا بود. تنها قدرتی که به زعم ولیعهد وقت قطر، می‌توانست بقای این شیخ نشین کوچک را تضمین نماید. قطر، با درک این موضوع که پس از جنگ خلیج فارس دیگر ادامه حضور نظامی آمریکا در عربستان سعودی، قابل دفاع نیست، به سراغ راه حل جایگزین رفت و در سال ۱۹۹۲ اولین پایگاه نظامی آمریکا در خاک قطر تاسیس شد. این پایگاه اکنون مقر اصلی «سنتکام»، ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکاست و مسئولیت هماهنگی عملیات های آمریکا در عراق و افغانستان را بر عهده دارد.

پس از به قدرت رسیدن ولیعهد، وی شبکه تلویزیونی «الجزیره» را به عنوان شبکه ای فراگیر در جهان عرب، تاسیس کرد و برنامه‌هایی را برای ارتقاء سطح آموزش، خدمات درمانی و امکانات زیرساختی به اجرا گذاشت که با افزایش بی سابقه تولیدات نفتی و گازی پشتیبانی می‌شد.

یکدهه بعد  قطر موفق به کسب حق میزبانی بازی‌ها آسیایی سال ۲۰۰۶ شد. سال گذشته نیز میزبانی جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۲۲ را از آن خود کرد. برنامه هایی که با هدف اعتلای نام و آوازه این شیخ نشین کوچک، در دستور کار امیر قرار گرفته بود. کشور منزوی و گوشه‌گیر سابق، حالا درهایش را رو به جهان باز کرده بود. قطر همچنین شرایط را برای ورود مؤسسات، گالری های هنری و مراکز تحقیقاتی به داخل فراهم کرد. اقدامی که موجب باز شدن باب گفتگوهای مدنی و فرهنگی در این کشور شد. امروزه بحث بر سر موضوعات داخلی و خارجی، به ‌خصوص در میان جوانان، ترغیب می‌شود. مراکز دانشگاهی نیز برگزاری مناظره هایی درباره مسائل داخلی و روابط خارجی قطر را در دستور کار خود قرار داده اند. امروزه ایده‌ها از سراسر جهان به سوی این جامعه اسلامی بسیار سنتی سرازیر گردیده و قطر در حال تبدیل به کوره همجوشی ارزش‌های سنتی اسلام و مدرنیسم است.

آزادی اقتصادی

بنیاد هریتیج درآخرین گزارش خود قطر را از نظر شاخصای مربوط به آزادی اقتصادی در رتبه 30 قرار داده است . از این نظر این کشور در منطقه خاورمیانه و بعد از بحرین و امارات متحده عربی ، حائز رتبه سوم می باشد . در آمار منتشر شده از سوی این بنیاد ، قطر در سال گذشته رشد اقتصادی شگفت انگیزی به میزان 13.1 داشته است و نرخ بیکاری در آن تنها 0.5% بوده است .از دیگر شگفتی های اقتصادی در این کشور می توان به فقدان مالیاتهای شخصی اشاره کرد. مردم این کشور مالیات خاصی نمی پردازند و دولت از محل درآمدهای هنگفت نفتی،این بخش از درآمدهای دولت را جبران می کند.در مجموع مالیاتهای غیر شخصی نیز تنها 2.9 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می دهد .  (گزارش سال 2014 بنیاد هریتیج) .

چشم انداز آینده

با وجود قرار گرفتن قطر در منطقه نا امن خاورمیانه ، این کشور توانسته است خود را از آفت های حانمان سوزی چون جنگ های مذهبی و فرقه ای در امان نگه دارد . بهار عربی که در حقیقت به پاییزی غم انگیز برای منطقه تبدیل شد، نتوانست این کشور را به بی ثباتی بکشاند و برعکس ، سران قطر از این حادثه برای ارتقای شهرت کشور خود در محافل بین المللی نهایت استفاده را بردند . این کشور از سوی قدرتهای بزرگ به عنوان یک میانجی در نزاعها و اختلافات منطقه ای شناخته شده و به همراه کشورهایی چون اردن، با ترفندهای خاص توانسته اند نظر غربی ها را به خود جلب کنند .  با این حال ثبات سیاسی این کشور علاوه بر تدبیر حاکمیت، می تواند به ویژگیهای منحصر به فرد این کشور نیز ارتباط داشته باشد که مهمترین  این ویژگیها فقدان تنوع قومی و مذهبی قابل توجه در کشور و وجود ثروت فراوان حاصل از نفت و گاز باشد که انگیزه روی آوردن مردم کشور به تندروی سیاسی و مذهبی را کاهش داده است . با این حال این کشور در برخورد با کارگران خارجی متهم به نقض حقوق بشر و ایجاد برده داری نوین در کشور شده است . این کارگران که اکثریت جمعیت حاضر در جزیره را تشکیل داده اند، هم در معرض سختگیری و فشارهای طاقت فرسای کاری قرار دارند و هم در انجام اعتراض های صنفی و بروز عقاید مذهبی با محدودیت های فراوان مواجه هستند . برگزاری جام جهانی فوتبال و سرازیر شدن افراد از کشورهای مختلف به این جزیره ، نشان خواهد داد که آیا توسعه اقتصادی آمرانه و با کمک پول توانسته است فرهنگ و اجتماع در قطر را نیز متحول کند یا خیر ؟ بدون شک این سوال در مواجهه مردم این کشور با نمادهای فرهنگ جهانی که در این رویداد ورزشی به قطر خواهند رفت، پاسخ داده می شود .

انتشار اولیه در سایت نفتنا

Advertisements
دسته‌ها:یادداشت ها
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

نظر شما برای ما بسیار مهم است

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s